گفتمان های اسلامگرا

چکیده:

ضرورت و اهمیت گفتمان­های اسلامی را می توان در محورهای زیر تبیین نمود:

1- شناخت ویژگی ها و وجوه تمایز  و تشابه میان آنها،

2- تقابل فرهنگی احتمالی میان گفتمان انقلابی و سایر گفتمان ها در منطقه با توجه به حمایت آمریکا از برخی گفتمان ها،

3- ضرورت بررسی تعارضات و یا تفاوت های موجود میان گفتمان های اسلام گرا در منطقه غرب آسیا با توجه به زمینه ها و بسترهای متفاوت شکل گیری آنها،

4- ضرورت بررسی میزان نفوذ و گسترش هر یک از گفتمان ها در کشورهای منطقه در دوره بیداری اسلامی و تاثیر آن بر معادله قدرت در غرب آسیا،

سازندگان گفتمان اسلام سیاسی- فقاهتی ودال مرکزی آن

1- سازنده گفتمان اسلام انقلابی: امام خمینی و تمامی فقهای شیعه،

2- دال مرکزی گفتمان: اسلام ناب محمدی.

مفاهیم اصلی(مدلول) گفتمان اسلام انقلابی

1- حاکمیت الهی، 2- آمیختگی دین و سیاست، 3- نفی سکولاریسم،  4-نفی تحجر و جزم اندیشی،  5- نفی شرق و غرب،  6- مردم سالاری دینی.

سازندگان گفتمان اسلام سیاسی-سلفی (عربستان سعودی) و دال مرکزی آن

محمدبن عبدالوهاب؛ جریان خوارج، جریان اهل حدیث، احمدابن حنبل، ابن تیمیه و ابن قیم جوزیه.

محورهای اصلی تعالیم محمدبن عبدالوهاب:

1- مبارزه با شرک و خرافات و بازگشت به اسلام سلف و سلف صالح،  2- مخالفت با عقل، فلسفه، اجتهاد، تفسیر قرآن، تصوف و عرفان و هر گونه نوآوری با عنوان بدعت، 3-  مسئله وحدت و خلافت دینی-عربی از طریق دعوت تمامی مذاهب به اسلام سلف، 4- ضدیت با تشیع به دلیلی برخورداری این مذهب از مایه های فلسفی، عقلی و منطقی.

دال مرکزی گفتمان: اسلام سلف صالح.

مفاهیم اصلی(مدلول) گفتمان اسلام سلف صالح

1- فرقه گرایی، 2- تکفیر گرایی، 3- نفی عقلانیت، 4- نقل گرایی، 5- ظاهرگرایی و سطحی نگری، 6- ابزار گرایی ( تقدم عمل بر نظر )،

7- نفی نوآوری و نوگرایی.

سازندگان گفتمان اسلام سیاسی سکولار:

دال مرکزی گفتمان: اسلام سکولار (اسلام لیبرالی)

1-  نجم الدین اربکان با انتقاد از برداشتی که از سکولاریسم در جامعه ترکیه حاکم شده است، تاکید می کند ما به سکولاریسمی اعتقاد داریم که آزادی بیان و عقیده را در یک چارچوب دموکراتیک محترم شمرد، نه سکولاریسم موجود در ترکیه که سیاست ضد اسلامی دارد و به صورت ابزاری برای سرکوب مسلمانان این کشور درآمده است.

2- فتح الله گولن نیز بر این باور است که در ترکیه قید و بندی در حوزه حیات دینی وجود ندارد، چون هر کس آزاد است مطابق میل خود به عبادت بپردازد و هیچ کس در زندگی اسلامی حوزه خصوصی خانواده دخالت نمی کند.

3- رجب طیب اردوغان نیز بر سکولاریسمی تاکید دارد که حاصل فرآیندی دموکراتیک باشد؛ او تاکید می کند؛ ما باید از تصمیمات شایسته مصطفی کمال در ایجاد نظام سکولار در کشور، غیرتمندانه پاسداری کنیم؛ ما نباید اجاز دهیم مفاهیم وحدت بخشی چون سکولاریسم، به عوامل نارضایتی اجتماعی تبدیل شوند.

مفاهیم اصلی(مدلول) گفتمان اسلام سیاسی سکولار

1- عقلانیت و نوآوری، 2- لیبرالیسم و دموکراسی،  3- عملگرایی،  4- تساهل وتسامح،  5-  جدایی دین از سیاست،  6- تعامل با شرق و غرب.

تفاوت ها و تعارضات میان مفاهیم اصلی گفتمان های اسلام گرا، منشاء منازعه در منطقه غرب آسیا

اسلام به عنوان دال مرکزی، وجه مشترک هر سه گفتمان محسوب می شود.

1- تعارض میان دال مرکزی سه گفتمان اسلام گرا

2- تبیین اصل خدا محوری به جای انسان محوری در زندگی فردی و اجتماعی در گفتمان انقلاب اسلامی و جایگزین کردن انسان محوری به جای خدامحوری در گفتمان اسلام سکولار و گفتمان اسلام سلفی با برداشت غلط از اسلام، فرهنگ و ارزشهای متفاوتی که نه الهی و نه انسانی است را ترویج و گسترش داده است.

3-اعتقاد به پیوند بین دین و سیاست در گفتمان اسلام انقلابی و وارد کردن ارزش های الهی به زندگی اجتماعی و سیاسی افراد جامعه؛ گفتمان اسلام سکولار با اعتقاد به جدایی حوزه سیاست از دین در اسلام سکولار و تهی کردن جامعه از معنویت و ارزش های الهی؛ اعتقاد به تفسیر مرتجعانه و افراطی از اسلام در گفتمان اسلام سلفی و تهی کردن جامعه اسلامی از معنویت و پیشرفت.

4- تاکید بر ارزش های الهی و نفی ارزش های غربی در گفتمان اسلام انقلابی، ترویج ارزش های غربی در گفتمان اسلام سکولار و خصومت کورکورانه با غرب در گفتمان اسلام سلفی و تقابل با پیشرفت جامعه و معرفی اسلام به عنوان دین خشونت.

5- ترویج فرهنگ تسامح با سایر گروهها و ادیان در گفتمان انقلاب اسلامی؛ ترویج و گسترش فرهنگ اباحه گری در گفتمان اسلام سکولار و تضاد با میراث دینی؛ نبود فرهنگ تعامل با گروهها و سلیقه های مختلف در گفتمان اسلام سلفی و ترویج فرهنگ فرقه گرایی و تکفیر گرایی در جامعه.

6- تاکید بر عقلانیت ارزشی در گفتمان انقلاب اسلامی؛ تاکید برعقلانیت ابزاری در گفتمان اسلام سکولار در ترکیه؛ تاکید بر ظاهر گرایی و سطحی نگری و ترجیح نقل بر عقل در  گفتمان اسلام سلفی و ترویج فرهنگ خرافه گرایی در جامعه.