مفهوم شناسی قدرت در نظم نوین جهانی

چکیده:

هندسه جهانی قدرت دستخوش تغییر شده که حاصل یک نوع منازعه «تبارشناسی قدرت» است. حفظ قدرت و استمرار قدرت در نظریات «مورگنتا» بر اساس مکتب «واقع­گرایی» تجلی پیدا می­کند. مکاتب دیگر مثل «نهادگرایی و سازه­انگاری باز تعریف ماهیت قدرت با ابزارهای دیگرا ارائه می­دهند». بنابراین هندسه جهانی قدرت هم­اکنون در چارچوب همان محوریت «گفتمان قدرت» استمرار پیدا می­کند ولی خودش را نسبت به جهان بازآفرینی می­کند و ادبیات خاص خودش را بوجود می­آورد در هندسه جهانی قدرت اگر یک نمودار «استخوان ماهی» طراحی کنیم، ستون فقرات آن همان گفتمان قدیمی قدرت است ولی شاخ و برگ­هایی که می­پذیرد بر اساس زمان تکامل پیدا می­کند و شاخه­های زیادی با گفتمان­های متفاوتی رشد می­کند که در بحث تکامل محور اصلی بحث هستند. موضوعات مطرح شده مفهوم­شناسی و تحول ماهیت و گفتمان قدرت است. 

مفاهیم اصلی تمدن، گفتمان، رسانه،[1] قدرت

ارتباط بین تمدن، قدرت و گفتمان

مفهوم تمدن در جامعه ما خیلی زیاد بحث می­شود، تحت عنوان احیای تمدن اسلامی و پیچ تاریخی. در واقع پیچ تاریخی ناظر بر تمدن­سازی است. پیشینه ج.ا.ایران به طرز محسوسی با مسئله تمدن گره خورده و فراز و فرودهای زیادی داشته است، مثل گذز از دوران ایران باستان، گذر از دوران عصر طلایی، افول در قرن هشتم و رشد خود را در دوران­های مختلف تمدنی می­دانیم و از همه مهمتر و ملموس­تر و محسوس­تر انقلاب اسلامی است، بنابراین بحث تمدن یک بحث مهم و کلیدی است.

هیچ کلمه­ای هم­خانواده­تر و نزدیکتر از قدرت به تمدن نیست. «تمدن بدون قدرت قابل تصور نیست»، افول تمدن با افول قدرت عجین شده است. «قدرت بر تمدن تقدم دارد». یعنی وقتی عناصر قدرت تضعیف می­شود، شاهد تغییر در تمدن هستیم. با این تعریف تمدن متغیر وابسته است و قدرت متغیر مستقل، برخی تصور بر عکس دارند و معتقدند که قدرت تابع تمدن است، علتش این است که بین مفهوم فرهنگ و تمدن دچار خلط بحث شده­اند و به همین دلیل در مقایسه تمدن با قدرت، تقدم را به تمدن   می­دهند، چون بین  فرهنگ و تمدن تفاوت قائل نیستند.

چنانچه در موضوع انقلاب اسلامی بحث از احیای تمدن ­کنیم و با تمدن جدید اسلامی، عناصر قدرت را به شکل جامع نبینیم، در یک فضای شعاری و توهم غرق می­شویم. اگر بحث از تمدن کنیم و در یک منظومه به دنبال عناصر قدرت نباشیم قضیه بر عکس می­شود.

وقتی صحبت از قدرت می­کنیم، دستاوردهای 40 سال اخیر حوزه علوم اجتماعی ما را قانع کرده که نمی­شود از «گفتمان» سخن نگفت، یعنی قدرت وابسته به گفتمان­ها می باشد و اگر بسترهای نظری، فکری، اندیشه، کلامی و زبانی فراهم نشود، عناصر قدرت شکل نمی­گیرد.

امروز بین قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی از یکسو، و قدرت فرهنگی، مدنی، تولید دانش و نظریه­پردازی ارتباط مستقیم و عجیبی برقرار است. بین 20 یا 10 و یا 8 کشور برتر جهان، کدام کشور است که از عناصر قدرت در حوزه­های سیاسی، نظامی و اقتصادی برخوردار است ولی از حوزه­های گفتمانی، تئوریک نظری، علمی، دانشگاهی و پژوهشگاهی برخوردار نباشد؟ اگر کشور مثل آمریکا از لحاظ قدرت سیاسی، نظامی و اقتصادی رتبه اول جهان است، به همین میزان در حوزه دانشگاه، تولید علم و پژوهش هم رتبه اول است.

رسانه

در این قسمت منظور از رسانه به صورت عام است، نه این که به سطح رادیو و یا تلویزیون تقلیل پیدا کند. هر چیزی که پیام را منتقل کند و حاوی یک پیام باشد، رسانه است، مثل سینما، موبایل، اینترنت و غیره. «رسانه­ها در تولید گفتمان و باز نشر گفتمان و تحکیم و تثبیت گفتمان نقش غیر قابل انکار دارند».

فکر و اندیشه در خلوت و در تعامل با انسان­هاست و در رسانه تولید نمی­شود. رسانه­ها در باز نشر و اشاعه و تثبیت آن نقش کلیدی دارند. اگر آقای «زکریا یا فریدمن» و یا هر شخص دیگری صاحب­نظر است به این معنا نیست که که از دیگران با هوش­تر و با ذکاوت­تر است، بلکه این یک «پیوست رسانه­ای» دارد که روی آن سرمایه­گذاری کرده و رسانه اندیشه و دیدگاه­های او را باز نشر می­کند و وی را به «برند جهانی» تبدیل می­کند، در این بین کسانی هستند که خیلی باهوش و باذکاوتند، اما هیچ عقبه و پشتوانه­ای برای باز نشر اندیشه­های آنها وجود ندارد، به همین دلیل معروف نمی­شوند.

قدرت انقلاب اسلامی

قدرت انقلاب اسلامی معطوف به «اقتدار است، نه ابزار نظامی». اقتدار یعنی نفوذ در ملت­ها و دولت­ها بدون اعمال فشار، اقتدار انقلاب اسلامی معطوف به قدرت مردمی، گروه­ها و قدرت­های مرجع است.

بازیگران اثرگذار در هندسه جهانی قدرت متفاوتند، ج.ا.ایران شاید نتواند هندسه جهانی قدرت را شکل دهد، اما می­تواند بازیگران را هدایت کند. «برخی معتقدند که آینده را دولت­ها می­سازند، اما به نظر من آینده را ملت­ها می­سازند». دولت­ها در آینده دارای قدرت کاهنده هستند، اگر بپذیریم که ملت­ها قدرت­ساز هستند، پس انقلاب اسلامی باید این بازیگران را شناسایی و جذب نماید، تا آنها را خوب هدایت کند و  به­کار گیرد.

 

[1] -Media