مديريت راهبردي فرهنگي پسامنا بررسي واكنش هاي جهان اسلام و توصيه هاي راهبردي با رويكردي بينامذهبي و بينافرهنگي (ديپلماسي تقريب و ديپلماسي فرهنگي)

چکیده:

مدیریت راهبردی در قبال رویدادها رویکردی مبتنی بر اندیشه ورزی است تا بتوان بر مبنای الزامات و نیازها راهبردی مناسب اتخاذ کرد که حوادث مشابهی روی ندهد. حادثه منا از جمله حوادثی بود که می بایست راهبردی منسجم در مورد آن اتخاذ می شد تا بتوان بر مبنای آن راهبرد نقشه راه مناسب را ترسیم کرد. اما براي تدوين اين نقشه، طي كردن شش گام راهبردی ضروري است:

نخست: رصد، پايش و تحليل دو فاجعه مكه و منا؛

  1. دوم: بررسي و تحليل موقعيت ج.ا.ايران در قبال اين دو فاجعه؛
  2. سوم: تعيين اهداف راهبردي ج.ا. ايران در قبال اين دو فاجعه؛
  3. چهارم: آينده پژوهي و پيش بيني آينده‌هاي محتمل در قبال اين دو فاجعه؛
  4. پنجم: تعريف سناريوي برگزيده در قبال اين دو فاجعه؛

ششم: تعيين راهبردها و تدوين برنامه عمل در برابر دو فاجعه مكه و منا.

در جهان امروز ملتی موفق است که از انديشه ورزان و سياستمداران كارساز بهره‌مند بوده و آينده و نيازها و الزامات آتي را فراتر از امور جاري و روزمره در دستور كار خود قرار دهد. به‌ويژه آنگاه كه اين نيازها و الزامات به سطحي عيني و ملموس تبديل شود مانند تحولات اخير منطقه خاورميانه و بويژه دو فاجعه مكه و منا؛ و از آنجایی که روند حوادث مشابه روبه افزایش است، نیاز به اتخاذ رويكردها و روش های مديريت راهبردي براي تدوين نقشه راه عمل دوچندان شده است.

تحليل چيستي فاجعه منا اولین گام در تدوین نقشه راه است. اين نقشه راه مي تواند با نگاهي حقوق بشري به فاجعه شكل گيرد و حق بر امنيت در عبادت مورد تأمل باشد و گاهي مي تواند با رويكرد حقوقي با عنوان راهکارهای اقامه دعواي در محاكم بين المللي مطرح شود. و گاهي هم مي تواند با رويكردي بينامذهبي و در حوزه ديپلماسي تقريب و يا با رويكردي ارتباطاتي و در حوزه ديپلماسي فرهنگي و ديپلماسي عمومي صورت بندي شود. بيشترين مقصود این گزارش توجه به دو رويكرد اخير است.

به نظر می رسد اگر واكنش احساسي و تند عربستان پس از حادثه منا و عدم عذرخواهي از ملت هاي مسلمان و داغ ديدگان نبود می شد از اين حادثه تلخ ذيل عنوان «دیپلماسی زلزله» ميوه شيرين چيد و به ترميم روابط ميان عربستان و ايران رسيد و از كشتار مردم يمن جلوگيري و تهديد را به فرصت تبديل كرد. البته اينك مواضع پساحادثه منا بيشتر بر بي كفايتي آل سعود و حاكمان حجاز متمركز شده است و البته بايد توجه شود هر اتخاذ موضع و سياستي نخست محتاج تحليل جامع پديده و سپس نگاهي آينده پژوهانه به پديده و سرانجام اتخاذ موضع و سياستي متناسب است؛ ما به جد نيازمند تدوين چشم‌انداز سیاسی فرهنگي و مديريت صحنه در پساحادثه منا هستيم. اما راهکارهای زیر می تواند در دست یابی به این هدف ما را یاری کند:

1. راهکارهای دیپلماتيك با عربستان برای حل این بحران؛

2. راهکارهای همكاري فراكشوري: «مشارکت کشورهای اسلامی در مديريت مناسک حج»؛

3. اقدامات فقهي فقهاي عظام؛

4. بهره گيري از ظرفيت سازمان ملل و دیگر نهادهای بین‌ المللی.