سیاست های تحریمی آمریکا علیه ایران «از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون»

چکیده:

در چارچوب روابط پرتنش و فرازونشیب میان آمریکا و ایران، رویکرد تحریمی ایالات متحده از اهمیت خاصی برخوردار است. عملکرد مزبور که حدود سه دهه یعنی از زمان کارتر سابقه دارد، در مقاطع مختلف با نوساناتی همراه بوده است. به عبارت دیگر، الگوی برخورد آمریکا با تهدید ایران بر محور سیاست تحریم، در دوره های جنگ سرد، دهه پایانی قرن بیستم و شرایط بعد از یازده سپتامبر، مسیری تکاملی و رو به گسترش را طی کرده که در کنار تأثیرپذیری دائمی از انگیزه ها و ملاحظات واقع گرایانه، به تدریج به دستمایه های سازه انگارانه آن نیز افزوده شده است. در این گزارش تلاش شد که بر اساس منطق ناظر بر مکتب یادشده (سازه انگاری)، تصویری جدید از رفتار تحریمی علیه ایران در طول دهه های گذشته ارایه شود.

منازعه ایران و آمریکا از ابتدای انقلاب تاکنون یکی از موضوعات چالشی در روابط بین الملل به حساب می آید که در این میان مقوله تحریم نقش اصلی را در تداوم این منازعه بازی می کند. به دلیل تأثیرگذاری و چندوجهی بودن تحریم به نظر می رسد که تداوم آن در شرایط کنونی به تشدید تنش میان ایران و آمریکا بیانجامد. در این گزارش از یک سو چگونگی معنایابی سیاست های تحریمی علیه ایران، در چارچوب تصمیم سازی و رفتار خارجی کابینه های آمریکا در دوره سی ساله تنش میان ایران و آمریکا (از کارتر تا اوباما) تشریح شد. از سوی دیگر، با ابتنای بر مباحث نظری مربوط به مقوله تحریم و به ویژه موقعیت آن در بستر نظریه پردازی روابط بین الملل، فضای تشریحی روند تحول در دیدگاه های رهبران آمریکا بر محور ضرورت تداوم و تعمیق سیاست تحریمی با نوعی صبغه نظری همراه شده تا از رهگذر آن بتوان میان ملاحظات صرفاً امنیتی و نظامی گرای مربوط با دغدغه های غیرمادی یا هویتی ناظر بر سیاست یاد شده، تفاوت های معنادار را مشخص کرد. از این رو در بخش اول مقوله تحریم از منظر نظریات بین المللی و در سه بخش بررسی شد:

1. تحریم از زاویه رویکرد نهادگرایی لیبرال

2. تحریم از زاویه رویکرد نوواقع گرایی تدافعی

3. تحریم از زاویه رویکرد سازه انگاری

در بخش دوم نیز روند تحولی سیاست های تحریمی آمریکا از ابتدای انقلاب تاکنون در سه دوره زمانی و به تفکیک روسای جمهور این کشور بررسی شد:

1. سیاست تحریمی آمریکا علیه ایران در دوره جنینی (1992-1980)

2. سیاست تحریمی آمریکا علیه ایران در دوره انتقالی (2000-1992)

3. سیاست تحریمی آمریکا علیه ایران در دوره توسعه یافتگی (2015-2000)

با بررسی روند تحریم ها نشان داده شد که با گذشت زمان بعد امنیتی و نظامی تحریم ها کاهش و ابعاد هنجاری، اقناعی و برساختگی آن افزایش یافته است. و خود این مسأله خطرناک بودن سیاست های تحریمی آمریکا علیه ایران را نشان می دهد؛ افزایش اجماع جهانی علیه برنامه صلح آمیز هسته ای ایران در پنج سال گذشته نشان دهنده پررنگ تر شدن بعد هنجاری تحریم های آمریکا دارد. البته این روند با بیانیه اخیر لوزان تعدیل یافت؛ اما کماکان یکی از ابزارهای موثر در سیاست خارجی آمریکا به شمار می رود.