خریدهای تسلیحاتی اخیر عربستان سعودی و امارات

گروه/ معاونت*

محیط پیرامونی و بین­الملل

موضوع/ عنوان * (3 تا 10 کلمه)

خریدهای تسلیحاتی اخیر عربستان سعودی و امارات 

چکیده*(30 تا 70 کلمه)

کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس همچنان به خریدهای سرسام آور تسلیحاتی از کشورهای غربی ادامه داده و در این میان، کشورهای عربستان، امارات و قطر، گوی سبقت را از دیگران ربوده اند. بهانه این بار این کشورها، رفع تحریم های وضع شده علیه ج.ا.ایران و هراس از قدرتمند شدن این کشور است. این کشورها با هدایت آمریکا و رژیم صهیونیستی، ج.ا.ایران را تهدید نخست خود تلقی نموده و دیوانه وار مبالغ هنگفتی را صرف خرید این تجهیزات می کنند. به دلیل تأثیر این خریدها بر موازنه قدرت نظامی کشورهای منطقه و  همچنین آثار و پیامدهای آان بر امنیت ج.ا.ایران، خریدهای اخیر دو کشور عربستان و امارات مورد دقت میز تخصصی خلیج فارس قرار گرفته است

متن تحلیل* (120 تا 400 کلمه)

خرید بمب‌های هوشمند توسط عربستان سعودی

وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) در 25 آبان  اعلام کرد، وزارت خارجه آمریکا فروش یک میلیارد و 290 میلیون دلاری بمب‌های هوشمند به عربستان را برای کمک به تأمین مجدد مهمات ریاض که در جنگ یمن و حملات ضد داعش در سوریه استفاده شده، تایید کرد. آژانس همکاری امنیتی دفاعی پنتاگون(DSCA) که فروش تسلیحات به خارج را تسهیل می‌کند، به قانونگذاران اطلاع داد که این برنامه فروش تایید شده است. کنگره آمریکا  30 روز زمان دارند تا مخالفت خود با فروش بمب‌های هوشمند به عربستان را اعلام کنند؛ البته چنین مسأله ای بسیار نادر است، زیرا پیش از هرگونه اطلاع‌رسانی، تمام جنبه‌های آن بررسی می‌شود.

این برنامه بیانگر وعده باراک اوباما، رئیس‌جمهوری آمریکا برای تقویت حمایت نظامی کشورش از عربستان سعودی و سایر متحدان شورای همکاری خلیج‌فارس است. آژانس همکاری امنیتی دفاعی پنتاگون اعلام کرد که فروش بمب‌های هوشمند به نیروی هوایی عربستان کمک می‌کند تا انبارهای مهمات این کشور که به دلیل عملیات‌های چندگانه «ضد تروریسم» تهی شده، جایگزین گردد و ذخیره‌ای برای عملیات‌های آتی باشد. در بیانیه این آژانس آمده است: این فروش باعث می‌شود تا روابط نظامی ایالات متحده آمریکا و عربستان سعودی حفظ شود و توانایی نیروهای عربستان برای همکاری با آمریکا افزایش یابد. همچنین، عربستان بتواند با تهدیدهای منطقه‌ای مقابله کرده و از ذخایر نفتی عظیم خود حفاظت کند.

پنتاگون همچنین مدعی شد که فراهم کردن مهمات برای نیروهای عربستانی برای ایجاد قدرت‌ بازدارندگی مقابل دشمنان این کشور کمک می‌کند و بیانگر تعهد آمریکا برای حفظ توانایی جنگی نیروهای عربستانی در عملیات‌های کنونی و آینده است.

این پیشنهاد فروش شامل 22 هزار بمب هوشمند و بمب‌های چند منظوره از جمله 1000 بمب‌ هدایت‌شونده لیزری جی‌ بی‌ یو-10 پیووی  (GBU-10 Paveway II) می‌شود. همچنین، بیش از 5000 کیت‌ مهمات تهاجمی مستقیم مشترک JDAM به عربستان داده می‌شود تا بمب‌های قدیمی‌تر را با استفاده از  جی‌پی‌اس به تسلیحات هدایت‌شونده دقیق تبدیل کند. عربستان یکی از بزرگترین خریداران تسلیحات آمریکایی است و دومین فروش 600 موشک‌ دفاع هوایی پاتریوت «پی ای سی 3» در ماه سپتامبر تایید شد که ارزش آن پنج میلیارد و 400 میلیون دلار و ساخت شرکت لاکهید مارتین است.

خرید جنگنده رافال توسط امارات                 

در 22 آبان  اعلام شد فرانسه قرارداد فروش جنگنده های رافال خود را با امارات نهایی کرده و در آستانه تحویل این جنگنده ها به این کشور  حوزه جنوبی خلیج فارس است. شواهد موجود نشاندهنده این است که  مذاکرات بر سر فروش جنگنده های رافال در آستانه به نتیجه رسیدن است و این موضوع را چندین مسئول عالیرتبه امارات افشا کرده اند. به گفته مقامات اماراتی این قرارداد شامل ۶۰ فروند جنگنده رافال ساخت فرانسه است که مراحل نهایی آن در حال اجرا می باشد. امارات با این قرارداد بخش قابل توجهی از بودجه نظامی خود را صرف خرید این جنگنده می کند. امارات در سال های اخیر تا پنج درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف هزینه های نظامی کرده است.

ژان ایو لودریان، وزیر دفاع فرانسه برای فروش جنگنده های رافال به امارات، چندین بار به این کشور سفر کرده است. امارات یکی از کشورهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی است که در جنگ علیه یمن، به این کشور نیروی نظامی اعزام کرده است. طبق گزارش های موجود، امارات متحده عربی خواهان خرید نوع بهبود یافته‌ای از رافال با رادار و موتور قدرتمندتر و موشک‌های هوابه‌هوای پیشرفته‌تر است. دو کشور عربی دیگر (قطر و مصر) نیز تاکنون جنگنده رافال را خریداری کرده اند. قطر در ۳۰ آوریل ۲۰۱۵ سفارش خرید ۲۴ فروند جنگنده رافال به همراه تعدادی موشک هوا به هوا را در قراردادی به ارزش 3 /6 میلیارد یورو با فرانسه امضا کرد. نیروی هوایی قطر این هواپیما را برای جایگزینی جنگنده‌های میراژ-۲۰۰۰-۵ خود انتخاب کرده که از پیشرفته‌ترین مدل‌های میراژ است و به تازگی هم خریداری کرده بود. آنها رافال را پس از مقایسه با اف-۳۵، بوئینگ اف/ای-۱۸ سوپر هورنت، اف-۱۵ ایگل و یوروفایتر تایفون انتخاب کردند.

مصر دومین کشوری است که جنگنده رافال را خریداری کرده است. در فوریه ۲۰۱۵ مصری ها ۲۴ فروند رافال را به عنوان بخشی از یک قرارداد بزرگ سفارش دادند که شامل یک ناوچه و تعدادی از انواع موشک های FREMM چندمنظوره به ارزش کلی ۵٫۹ میلیارد دلار می شود.

تحلیل

کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس بویژه عربستان و امارات با توجه به  تصویب و اجرایی شدن «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) که هدف نهایی آن حل و فصل اختلاف های ایران و گروه 1+5 در زمینه برنامه هسته ای ایران است، بیش از پیش احساس نگرانی می کنند. این کشورها نگران آن هستند که مفاد برجام وقطعنامه 2231 که تحریم های سازمان ملل در زمینه تسلیحات و فناوری های موشکی بالستیک علیه ایران را (به ترتیب پس از 5 و 8 سال) لغو خواهد کرد، امکان پیگیری بدون محدودیت این فناوری ها پس از مدت تعیین شده توسط ایران را فراهم خواهد کرد. بدین ترتیب،  با اجرای «برجام»  کشورهای عرب حوزه جنوبی خلیج فارس در کنار رژیم صهیونیستی به دلیل هراس از تقویت موضع منطقه ای ج. ا.ایران در حال انجام  تغییرات مهمی در سیاست  نظامی خود هستند.

این مساله در بارۀ کشورهای عربی حوزه جنوبی خلیج فارس بیشتر به صورت خرید تسلیحات جدید، تلاش برای تجهیز هر چه بیشتر زرادخانه ها، خرید تسلیحات جدید (مانند خرید بسیار مهم و تاثیر گذار 60 فروندهواپیمای جنگنده رافال توسط امارات) و در نهایت، تمرکز برایجاد ساختارهای دفاعی و پدافندی مشترک صورت می گیرد.

در این راستا، با توجه به کاهش ذخیره مهمات وتسلیحات مصرفی (مانند بمب ها و موشکها) به دلیل عملیات هوایی طولانی نیروی هوایی سعودی علیه یمن، در دیدار چند ماه قبل ملک سلمان پادشاه عربستان از آمریکا توافق شد عربستان بیش از یک میلیارد دلار مهمات، قطعات یدکی و تجهیزات جنگی خریداری کند. آمریکا همچنین بر تقویت سامانه پدافند موشکی عربستان تاکید کرده است. مقامات آمریکایی تاکید کرده اند که از امنیت اعضای شورای همکاری، به ویژه عربستان در صورت روبرو شدن با حمله ایران دفاع خواهند کرد.

درباره فروش 60 فروند جنگنده رافال به امارات، این خرید با توجه به ملاحظات عملیاتی نیروی هوایی امارات برای در اختیار گرفتن یک هواپیمای جنگنده چند منظوره و دارای برد عملیاتی زیاد، در عین حال  نشان دهنده به ثمر نشستن تلاش چند ساله فرانسوی ها برای فروش این جنگنده است. فرانسه با توجه به شرایط نامناسب اقتصادی خود (به ویژه افزایش شمار بیکاران)، رایزنی ها و اقدام های جدی برای افزایش صادرات (به ویژه صادرات تسلیحات) انجام داده است. فرانسوی ها مدت هاست به دنبال فروش جنگنده چند منظوره اما گرانقیمت رافال در نقاط مختلف جهان بوده اند، با این حال تا سال 2015 در این باره ناکام بودند. پاریس در عین حال تلاش زیادی برای فروش این جنگنده در بازار تسلیحاتی خلیج فارس (به ویژه دو کشور امارات و قطر) صورت داد که با فروش این جنگنده ها به قطر، اکنون نوبت به امارات رسیده تا در قبال کسب امتیازات متعدد، راضی به خرید این جنگنده شود. مقامات دولت سوسیالیست فرانسه که اکنون به دلیل ناکامی های سیاسی و اقتصادی خود در فرانسه از محبوبیت اندکی برخوردارند، امیدوارند با فروش این هواپیماها به رونق اقتصادی فرانسه و کاهش شمار بیکاران کمک کنند. افزایش صادرات اقلام نظامی با توجه به صنایع نظامی گسترده فرانسه مورد توجه دولتمردان این کشور قرار دارد. بازار تسلیحاتی خاورمیانه برای فرانسه از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ با این همه، با به میدان آمدن برخی رقبای قدرتمند، اکنون فرانسه باید برای فروش تجهیزات نظامی خود با کشورهایی مانند آمریکا، انگلیس، آلمان، روسیه و دیگر کشورها رقابت نماید. کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس از بزرگ ترین بازارهای تسلیحاتی در سطح جهان محسوب شده و شرکت های تسلیحاتی غربی (به ویژه شرکت های آمریکایی، انگلیسی، آلمانی و فرانسوی) سالانه میلیاردها دلار انواع تسلیحات به این کشورها می فروشند که البته توانایی استفاده کار آمد و مؤثر از  این تسلیحات توسط این کشورها کاملا مورد تردید است، ضمن اینکه فروش این تسلیحات پیچیده بدون انتقال تکنولوژی صورت می گیرد و کشورهای عرب خریدار این   سلاح ها عملا بدون یاری مستشاران غربی قادر به استفاده از این تسلیحات نیستند.

جمع بندی

به نظر می رسد عربستان سعودی وامارات بیش از گذشته دچار هراس از افزایش قدرت منطقه ای ایران شده و به همین دلیل در صحنه های متصور رویارویی دو کشور، تلاش می کنند تا به هر نحو ممکن از شکست خود جلوگیری نمایند. مثال بارز در این زمینه، صحنه یمن است که در آن ریاض نه تنها از شدت حملات هوایی خود نکاسته، بلکه به همراهی متحدین خود (به ویژه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس)، اقدام به عملیات زمینی نیز نموده است. در عین حال، تلاش عربستان و امارات برای افزایش توان نظامی خود نشانه افزایش نگرانی های امنیتی آنها می باشد؛ به ویژه خرید شمار زیادی هواپیماهای جنگنده از سوی امارات و خرید چند هزار مهمات هدایت شونده از سوی عربستان که می تواند به افزایش قابل توجه توانمندی نظامی آنها منجر شود. از این رو، در صورت به خدمت درآمدن هواپیماهای رافال از سوی امارات باید با توجه به امکانانات و مقدورات قابل توجه این هواپیما و برد زیاد آن، به احتمال  استفاده از آنها در هر گونه درگیری احتمالی  با ایران توجه نموده و تدابیر لازم برای مقابله با آنها در نظر گرفته شود. ضمن اینکه تجهیز نیروی هوایی عربستان به شمار بسیار زیادی از مهمات  هدایت شونده به معنای افزایش توان ضربتی دقیق آن خواهد بود که این نیز نیازمند تامل هر چه بیشتر و پیگیری شیوه هایی برای مقابله با آن است.

سوتیتر *

سیاست منطقه­ای روسیه

 

واژگان کلیدی*(3 تا 6 واژه)

تعامل، تقابل، همسویی، انقلاب­های رنگی