تحليل تحولات يمن؛ فرصت ها و تهدیدات پیش روی ج.ا.ايران

چکیده:

تحولات یمن را می­توان در امتداد بحران سوریه عرصه رقابت ­های منطقه ­ای ایران و بازیگران رقیب منطقه­ ای از جمله عربستان سعودی برای افزایش قدرت و حوزه نفوذ تلقی کرد. این رقابت از یک سو فضای همکاری میان کشورهای منطقه را محدود کرده و از سوی دیگر تسلط الگوی توازن قدرت را به همراه دارد که در چشم انداز بلندمدت می ­تواند امنیت ملی ج.ا.ایران را به مخاطره بیاندازد. زیرا راهبرد کلان ج.ا.ایران افزایش همکاری با کشورهای اسلامی منطقه و تدوین الگوی بومی امنیت منطقه­ ای با مشارکت تمامی بازیگران می­ باشد. اما وضعیت شکل گرفته در یمن و رقابت­ های ایران و عربستان با این راهبرد چندان قرابتی ندارد. در این گزارش تلاش شد ضمن مرور تحولات یمن و تأثیرات داخلی که بر وضعیت سیاسی این کشور بر جای گذاشته، عواملی که می­تواند ضریب امنیت ملی ج.ا.ایران  را کاهش یا افزایش دهد مورد بررسی قرار گیرد.

تحولات یمن یکی از رویدادهایی است که تأثیرات آن محدود به مرزهای این کشور نبوده بلکه دارای ابعاد منطقه ­ای و فرامنطقه­ ای است که به ائتلاف­سازی بازیگران منطقه ­ای و فرامنطقه ­ای و شکل ­گیری الگوهای نوینی از توازن قدرت انجامیده است. این تحولات به آرامی در حال شكل دادن به آینده سیاسی جدید در این كشور و تغییر نقشه سیاسی و امنیتی منطقه است. ورود شیعیان حوثی یا انصارا... به صنعا و سقوط دولت یمن و فرار رئیس جمهور مستعفی از پایتخت، بسیاری از بازیگران را غافلگیر كرد و به واكنش واداشت. نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی وارد نبرد علیه انصارا... در یمن شدند و به بمباران مناطق مختلف این کشور مبادرت ورزیدند. ج.ا.ایران به این حملات واکنش نشان داد و ضمن محکومیت آن دخالت نیروهای ائتلاف در یمن را موجب افزایش تنش­ ها و اختلافات در منطقه خواند.   اهمیت تحولات یمن را باید در تأثیری جستجو كرد كه بر معادلات امنیتی خاورمیانه و رقابت­ قدرت­ های منطقه ­ای و فرامنطقه ­ای در این منطقه بر جا گذاشت. واكنش كشورهای غربی و دولت­ های خلیج فارس به فعالیت­ های انصارا... و نگرانی آنها از افزایش نفوذ ایران، نشان دهنده تأثیرات فراملی حوادث سیاسی در یمن است. بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی در نطق خود در كنگره آمریكا، از كنترل ایران بر چهار پایتخت عربی یعنی بغداد، دمشق، بیروت و صنعا سخن راند و بر لزوم مقابله با گسترش نفوذ ایران تأكید و ادعا نمود كه همسایگان ایران نیز از برنامه هسته­ ای و قدرت این كشور به هراس افتاده ­اند. در این فضا، تغییرات سیاسی در یمن ممكن است پایگاه های نفوذ جمهوری اسلامی ایران و قدرت نرم این كشور را به نحوی گسترش دهد كه زمینه­ ساز دگرگونی در نقشه سیاسی و استراتژیك منطقه شود. از این منظر به قدرت رسیدن شیعیان در یمن، در كنار قدرت­ یابی شیعیان در عراق و لبنان، پایگاه نفوذ و مقبولیت الگوی موردنظر ایران را برای حكومتداری گسترش می ­دهد و تهدیدات متوجه متحدین منطقه ­ای غرب یعنی اسرائیل و رژیم­ های پاتریمونیال عرب را افزایش می ­دهد. در حالی­ كه برای مثال حكومت عربستان در پی مقابله با جمهوری اسلامی ایران در مرزهای غربی ایران از طریق كمك به شكل­ گیری و تجهیز گروه­ های تكفیری بوده است، قدرت گرفتن سریع و غافلگیركننده انصارا... در یمن، شكستی برای استراتژی و وجهه ریاض تلقی می­شود. به همین دلیل بود که عربستان حملات جدی هوایی را علیه مواضع انصارا... در یمن آغاز کرد تا بتواند از قدرت گیری انصارا... و در نهایت تقویت ج.ا.ایران جلوگیری به عمل آورد.