بررسی امکان لغو تحریم ها

چکیده:

در متن بیانیه لوزان هر جا اشاره­ای به تحریم­ها شده، تاکید شده است که فقط تحریم­های «مرتبط با هسته­ای» مورد نظر است. گفتنی است از مجموع 28 مورد تحریم­های آمریکایی علیه ایران تنها 5 مورد تحریم­ها هسته­ای هستند. یعنی در بهترین حالت، در صورت امضاء توافق نهایی در تیر ماه سال جاری ، تنها کمتر از یک پنجم تحریم­های آمریکایی لغو می­شود. آن پنج قانون تحریم نیز جزو قوانین اصلی تحریم­های نفتی و مالی نیستند. و در واقع لغو آنها تاثیر چندانی در اقتصاد کشور نخواهد داشت.

سه نکته مهم و مورد توجه مرتبط با تحریم­ها در بیانیه لوزان سویس:

1- تحریم­های اصلی نفتی و مالی آمریکایی تعلیق یا لغو نمی­شوند

از مجموع 28 تحریم آمریکایی، دو قانون تحریم بیشترین تاثیر منفی را در اقتصاد کشور داشته است. اولین قانون «قانون تحریم ایران» است که در سال 1996 تصویب شده و در سال 2011 به روزرسانی شده است. این قانون، قانون اصلی تحریم­های نفتی است.  قانون دوم «قانون جامع تحریم­ها، جوابگویی، و بی­بهره سازی ایران» (Iran Comprehensive Sanctions, Accountability, and Divestment Act) است. این قانون، قانون اصلی تحریمهای مالی/بانکی است. هر دوی این تحریم­ها به غیر از موضوع هسته­ای به مباحثی مانند تروریسم، حقوق بشر و موشک­های بالستیک ایران پرداخته­اند و به این دلیل حتی اگر توافقی در موضوع هسته­ای حاصل شود، این دو تحریم تعلیق یا لغو نمی­شوند. همانگونه که یاد شد 23 تحریم از 28 تحریم آمریکایی اینگونه هستند. گفتنی است دولت اوباما و کنگره این کشور درباره این موضوع اشتراک نظر دارند. به عنوان مثال در جلسه استماع کمیسیون روابط خارجی سنای امریکا در تاریخ ۱۱ مهر ۱۳۹۲ (۳ اکتبر ۲۰۱۳) سناتور باب کورکر، از وندی شرمن، معاون سیاسی وزارت خارجه آمریکا، می‌پرسد:

می‌دانید، امروز و این‌جا در باره موضوع هسته‌ای و مسائل مهم دیگر خیلی صحبت کردیم. اما اگر مذاکره کنیم و به برنامه هسته‌ایشان پایان دهیم، یا باعث عقب‌گرد قابل ملاحظه‌ای در برنامه‌هایشان شویم، باز هم کشوری دشمن را مقابل خود خواهیم داشت. آن‌ها حامیان تروریسم دولتی هستند و سابقه وحشتناکی در حقوق بشر دارند. 

بنابراین می‌دانم شما به دنبال این هستید که تلاش کنید از طریق مذاکره، تحریم‌ها تا حدودی کاهش یابد. اما واقعیت این است که آن‌طور که قوانین تحریم‌ها نوشته شده، آن‌ها نه تنها باید برنامه هسته‌ای خود را از بین ببرند، بلکه باید تروریسم را هم نفی کنند. و من نمی‌دانم این مذاکرات چه‌طور همزمان با توجه به این امور پیش می‌رود و برای تضمین چه کار خواهید کرد – چون، باز هم آن‌طور که قوانین تحریم‌ها نوشته شده، این تحریم‌ها را نمی‌توان لغو کرد مگر این‌که تمام آن شرایط حاصل شود. و این‌طور به نظر من می‌رسد که ما فقط در یک مسیر حرکت می‌کنیم، مسیر بسیار خوبی است اما نمی‌دانم چگونه می‌خواهید به مسیر دیگر بپردازید. 

خانم شرمن در جواب می­گوید: ما با ایرانی‌ها شفاف بوده‌ایم و گفته‌ایم که در این‌جا در مورد برنامه هسته­ایشان و تحریم‌هایی که مربوط به برنامه هسته‌ای آن‌ها است، صحبت می‌کنیم؛ و خاطرنشان ساختیم تحریم‌های موجود در مورد اقدامات حقوق بشر و اقدامات تروریستیشان همچنان بر روی میز است، دقیقاً به خاطر آن‌چه که شما به آن اشاره کردید، مبنی بر این‌که باید پیشرفت، آن‌هم پیشرفت چشمگیری در باب حقوق بشر داشته باشند؛ نباید دیگر از تروریسم حمایت کنند؛ و در حقیقت نباید آن منطقه از جهان و بسیاری از دیگر نقاط جهان را بی‌ثبات کنند. 

به این ترتیب، مشخص می شود حتی به فرض لغو تحریم های هسته­ای، تحریم­های اصلی مؤثر و مخرب بر اقتصاد ایران پابرجا می ماند.  لازم است به این نکته کاملا کلیدی توجه شود که بخش عمده تحریم­های مؤثر علیه ایران، اصولا مرتبط با بحث هسته­ای نیست.

2- تحریم­های آمریکایی و اروپایی فقط تعلیق می­شوند

بر اساس متن قرائت شده توسط آقای دکتر ظریف, تحریم­های هسته ای نیز " لغو" (lift) نخواهد شد.  در مورد تحریم های اتحادیه اروپا  از عبارت terminate the implementation استفاده شده که به معنای خاتمه دادن به اجرای تحریم ها است و معادل لغو و یا برداشتن تحریم ها نیست. به این معنی که فقط اجرای تحریمها متوقف می­شود و اصل قانون تحریم باقی می­ماند.  در مورد تحریم های آمریکا نیز از عبارت        cease the application استفاده شده که به معنی متوقف شدن اعمال تحریم ها است. کلمه توقف با کلمه لغو کاملا متفاوت و دارای تبعات مجزایی است.

3- تحریم­های سازمان ملل در قالب قطعنامه جدیدی بازیافت می­شود

در بیانیه قرائت شده توسط آقای دکتر ظریف آمده است: «یک قطعنامه جدید شورای امنيت سازمان ملل متحد صادر خواهد شد که در آن برجام تائيد شده، کليه قطعنامه های قبلی مرتبط با موضوع هسته ای لغو خواهد گردید و برخی تدابيرمحدودیت ساز مشخص را برای یک دوره زمانی مورد توافق، لحاظ خواهد کرد.»

لغو قطعنامه های قبلی مرتبط با موضوع هسته ای البته نکته مثبتی است، اما لحاظ شدن «برخی تدابيرمحدودیت ساز مشخص» دست 1+5 را باز میگذارد تا در عمل به گلچین کردن مواد مؤثر قطعنامه های قبلی علیه ایران در قالب یک قطعنامه جدید بپردازد. نکته قابل توجه این است که گرچه شش قطعنامه قبلی لغو می شود اما قطعنامه جدید می تواند ضمن حفظ نکات مؤثر قبلی، موارد جدیدی علیه ایران در خود جای دهد.