درآمدی بر اندیشه دفاعی- امنیتی انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران(15)

نوع نشریه: 

اصول اندیشه نظامی از منظر حضرت امام خمینی(ره) (2)

دکتر عباسعلی فرزندی

اندیشه نظامی حضرت امام خمینی(ره) که منطبق بر دین اسلام و آموزه های دینی است، دارای اصول مهمی است که در سه سطح 1- اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح ملي (ايران اسلامی) 2- اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح جهان‌ اسلام‌ 3- اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح‌ جبهه‌ جهاني مستضعفين قابل پیگیری است. در همین راستا، در این یادداشت به اصول اندیشه نظامی از منظر حضرت امام خمینی(ره) با توجه به 3 رویکرد فوق پرداخته می شود:

بعد نظامی

یکی از ابعاد راهبرد دفاع همه­جانبه مد نظر امام (ره)، بعد نظامی دفاع است که در این قسمت به آن پرداخته می شود.

دفاع نظامی

دشمنان در عرصه‌ی پیکار با موجودیت، استقلال و آزادی یک ملت، از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند؛ گاه با تحریم اقتصادی و گاهی با محاصره‌ی سیاسی و جنگ روانی و تبلیغاتی و گاهی هم با حمله‌ی نظامی، اهداف خود را پی می‌گیرند؛ حضرت امام (ره)، به‌عنوان رهبر و هدایت­گر نظام، شیوه‌های مبارزه و اهداف آن را در هر عرصه‌ای از جمله دفاع نظامی مشخص فرمودند.

اصول ناظر بر دفاع نظامی در اندیشه دفاعی امام خمینی (ره)

برای بررسی اصول ناظر بر دفاع نظامی به­عنوان یکی از ابعاد دفاع همه­جانبه از دیدگاه امام (ره)، مانند دیگر ابعاد دفاع، باید آن­را در سه عرصه­ی ملی (ایران اسلامی)، عرصه­ی جهان اسلام و عرصه­ی جبهه­ی جهانی محرومین و مستضعفین مورد بررسی قرار داد. اما، قبل‌ از پرداختن به اصول ناظر بر دفاع نظامي به­عنوان يكي از‌ بخش‌هاي استراتژي دفاع همه‌جانبه‌، بايد‌ به دو نكته توجه شود:

نخست، مقوله نظامي­گري و مسائل مربوط به اين حوزه، در قديمي‌ترين آثار مكتوب حضرت امام (ره) مورد توجه و نظر خاص قرار داشته است. چنان‌كه در كشف‌الأسرار به‌طور‌ صريح به اين مسأله اشاره كرده است(کیوان­حسینی و درودی، 1388: 19)؛ يا در كتاب ولايت فقيه به‌طور مشخص به مفهوم «جندي» به‌عنوان بخشي از سيره ائمه معصومين (ع) توجه‌ شده‌ است (امام خميني، 1388: 13-12).

دوم، از آن­جا كه مسأله خدامحوری و تقيد به فرامين الهي و مراتب معنوي، نقشي جوهري در انديشه‌هاي فقهي - سياسي حضرت امام(ره) دارد، حوزه نظامي­گري‌ و دفاع‌ نظامي نيز از اين قاعده مستثني نبوده و كماكان بر جايگاه «‌‌عقيده» تأكيد مي‌شود. از این رو به بررسی اصول ناظر بر دفاع نظامی در اندیشه دفاعی امام (ره) پرداخته می شود.

اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح ملي (ايران اسلامی)

مهم­ترین اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح ملی (ایران اسلامی) در اندیشه دفاعی حضرت امام خمینی (ره) عبارتند از:

- ضرورت حضور تمامي اقشار جامعه‌ در‌ صحنه دفاع از كشور اسلامي همراه با آمادگي دفاعي لازم (صحيفه نور، ج 11: 117، 244، 275؛ ج 12: 44؛ ج 13: 165)؛

- اهتمام خاص به اصل «بازدارندگي» در جهت‌ خلع سلاح‌ رواني‌ دشمن (صحیفه نور، ج 12: 46‌-44‌؛ ج 13‌: 60؛ ج 19: 104)؛

- ضرورت عمومي ساختن و فراگيري آموزش نظامي (صحیفه نور، ج 19: 79، 204)؛

- هوشياري ويژه و دائم در مورد‌ تجاوز‌ ابرقدرت‌ها‌ (صحیفه نور، ج 21: 38)؛

- توجه خاص به مقوله‌ خودباوري‌ و ديگر ضروريات كيفي در صحنه نبرد و دفاع (صحیفه نور، ج 14ک 194-193؛ ج 16: 69-68)؛

- استقامت و بردباري‌ به‌عنوان‌ رمز پيروزي (صحیفه نور، ج 13: 240-239؛ ج 17: 25؛ ج 18‌، 17 ،186؛ ج 19: 59-58)؛

-  لزوم توجه كامل به بنيه دفاعي كشور و توسعه و تكامل صنايع‌ و ابزار‌ در‌ اين حوزه (صحیفه نور، ج 19: 104؛ ج 20: 242، 240؛ ج 21: 38‌)؛

- ضرورت توجه ملت به فوايد و ثمرات نبرد كه عبارتند از:

1ـ ايجاد کننده وحدت در جامعه (صحیفه نور‌، ج 16‌: 19-18)؛

2ـ رسوا كننده مخالفين اسلام (صحیفه نور، ج 18: 112-111)؛

3ـ شكستن‌ ابهت‌ ابرقدرت‌ها‌ (صحیفه نور، ج 21: 94)؛

4ـ پديد آوردن تجربيات عملي در دفاع (صحیفه نور، ج 17: 46)؛

5ـ معرفي كننده قدرت‌ ملت‌ به‌ دشمن (صحیفه نور، ج 13: 107)؛

6ـ تقويت مباني اتكا بر خود (صحیفه نور، ج 16: 162)؛

7ـ شكوفا کننده مغزها‌ (صحیفه نور‌، ج 21: 194)؛

8ـ صادر کننده انقلاب به جهان (صحیفه نور، ج 21: 95-94)؛

9ـ انتشار دهنده‌ شكوه‌ و عظمت‌ ايمان اسلامي در سطح جهان (صحیفه نور، ج 21: 95-94).

 

ـ اهتمام و توجه خاص به نيروهاي مسلح در موارد زیر:

1ـ ضرورت‌ طراحي‌ سازمان و ساختار نيروهاي مسلح بر اساس معيارهاي وحدت‌ رويه‌ و پايگاه مردمي (صحيفه نور، ج 16: 135)؛

2ـ منع استيلاي كارشناسان و مستشاران خارجي بر‌نیروهای مسلح‌ (صحیفه نور‌، ج 1: 106؛ ج 3: 159؛ ج 4: 286؛ ج 15: 1)؛

3ـ تعميم تجارب نظامي و دفاعي (صحیفه نور، ج 21: 19)؛

4ـ بازسازي نيروهاي مسلح (صحیفه نور، ج 21: 194‌)؛

5ـ هدايت‌ نيروهاي مسلح به‌سوی خودكفايي نظامي (صحیفه نور، ج 12: 45).

اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح جهان‌ اسلام‌

مهم­ترین اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح جهان اسلام در اندیشه دفاعی حضرت امام خمینی (ره) عبارتند از:

- ضرورت توجه مسلمانان به توطئه‌هاي تاريخي دشمنان براي ايجاد تفرقه ميان آنان از طريق تحميل‌ نبردهاي‌ خاص (صحیفه نور، ج 6: 115)؛

- توجه به استقامت به‌عنوان رمز پيروزي (صحیفه نور‌، ج 13‌: 240-239)؛

- ضرورت تشكيل بسيج‌ در‌ سطح‌ جهان اسلام (صحیفه نور، ج 21: 53).

- و ...

اصول ناظر بر دفاع نظامی در سطح‌ جبهه‌ جهاني مستضعفين

مهم­ترین اصول ناظر بر دفاع نظامي در جبهه جهاني مستضعفين در اندیشه دفاعی امام خمینی (ره) را می­توان شامل موارد زیر دانست:

- توجه و هوشياري نسبت به ابرقدرت‌ها در جنگ‌آفريني ميان جوامع (صحیفه نور، ج 13‌: 53)؛

- ضرورت توجه خاص‌ به‌ ماهيت فريب‌آميز‌ ترتيبات‌ تسليحاتي‌ جهاني (صحیفه نور، ج 20: 238)؛

-  اهتمام‌ خاص‌ به ارزيابي دقيق نقش نيروهاي نظامي در سياست­هاي جهاني ابرقدرت­ها (نگرش موضوعي‌ به‌ وصيت‌نامه سياسي - الهي امام خمینی، 1372: 149).

اهداف دفاع نظامی در اندیشه­ی دفاعی امام خمینی (ره)

در اندیشه دفاعی امام خمینی (ره) اهداف دفاع نظامی در مقابله با دشمنان مشخص شده است که می‌توان در موارد زیر آن‌ها را خلاصه کرد:

دفع تجاوز دشمن

در اندیشه‌ی اسلامی جنگ اصالت ندارد؛ دعوت به صلح و آرامش، هویت اصلی دین است؛ اما اگر کسی یا دولتی اقدام به تجاوز کند، وظیفه‌ی همه‌ی مسلمانان است که برای دفع تجاوز قیام کنند.

امام راحل (ره) بر اساس همین بینش و اندیشه می‌فرمایند:

«ما به‌تبع اسلام، با جنگ همیشه مخالفیم و میل داریم که بین همه کشورها آرامش و صلح باشد؛ لکن اگر جنگ را بر ما تحمیل کنند، تمام ملت­مان جنگجو است» (صحیفه نور، ج 13: 116).

حفظ اسلام

امام راحل (ره) وقوع جنگ در هر شرایطی را شبیخون جبهه کفر علیه ‌اسلام می‌دانستند و معتقد بودند که مجاهدان و رزمندگان از حیثیت اسلام و نظام اسلامی دفاع می‌کنند:

«شما برای حفظ اسلام دارید جنگ می‌کنید». (صحیفه نور، ج 13: 109)

دفاع از مرز جغرافیایی و تمامیت ارضی کشور

در اندیشه‌ی دفاعی امام راحل (ره)، اشغال حتی یک وجب از خاک میهن اسلامی غیر قابل تصور است. از این جهت در بیان انتظار خود از نیروهای مسلح و مدافعان سلحشور فرمودند:

«امروز، روزی است که ملت ما باید دست در دست سپاه و ارتش نجیب و دلیر گذاشته و به دشمنان بفهمانند که بر فرض محال اگر وارد شهری شدند، تازه با مردمی مسلح و جنگجو مواجه خواهند شد که از وجب‌به‌وجب شهرشان دفاع می‌نمایند» (صحیفه نور، ج 13: 98).

هم­چنین امام (ره)، خواهان دفاع از میهن اسلامی، به‌عنوان کشور امام زمان (عج) است:

«از دین خدا دفاع کنید و نگهبان کشور ولی‌الله الاعظم (ارواحنا لمقدمه الفدا) باشید» (صحیفه نور، ج 15: 231).

و نیز در وجوب دفاع از مملکت اسلامی فرمودند:

«دفاع از مملکت اسلامی، دفاع از نوامیس مسلمین، از واجبات شرعیه­ی الهی است که بر همه‌ی ما واجب است»(صحیفه نور، ج 13: 60).

دفاع از استقلال و شرف ملت

در اندیشه امام خمینی (ره)، وقتی تجاوزی علیه یک ملت انجام می‌شود، دفاع و پایداری همه‌ی آحاد ملت باید در حدی باشد که به استقلال و عزت آنان لطمه‌ای وارد نگردد. جنگ فرصتی است که مسلمانان باید اقتدار و شجاعت باطنی خود را در آن ظاهر کنند و آن‌چنان عرصه را بر دشمنان تنگ نمایند که به عذرخواهی و تسلیم وادار شوند. امام راحل (ره) معتقدند که عزت دین و دین‌باوران در جنگ شناخته می‌شود: «جنگ جنگ است و عزت و شرف میهن و دین ما در گروی همین مبارزات است» (صحیفه نور، ج 13: 98).

تنبیه متجاوز و جبران خسارت

یکی از اهداف مهم در دفاع نظامی، تضمین امنیت و صلح شرافتمندانه است که بدون تنبیه متجاوز و پرداخت غرامت و تأمین ضرر و زیان ناشی از تجاوز محقق نخواهد شد؛ امام راحل (ره) فرمودند: «تا از خانه‌ی ما بیرون نروید و تا جرم‌هایی که کردید معلوم نشود که شما مجرم هستید و تا ضررهایی که به ایران زدید، جبران نشود، صلح معنا ندارد» (صحیفه نور، ج 16: 76).    

در یک نگاه کلی می توان گفت دفاع نظامی در اندیشه امام خمینی (ره) یکی از ابعاد دفاع همه جانبه است که این دفاع در سه سطح و عرصه ملی، جهان اسلام و جبهه جهانی مستضعفین قابل تبیین است. در اندیشه دفاعی امام خمینی (ره) مردمی بودن دفاع، آمادگی های همه جانبه دفاعی، خودباوری، استقامت، وحدت، سازمان و ساختار کارآمد دفاعی، هوشیاری و دشمن شناسی برای بازدارندگی و دفع تجاوز دشمن، حفظ اسلام و نظام جمهوری اسلامی، حفظ استقلال و شرف ملت، تنبیه متجاوز و ... از اهمیت بالا برخوردار است.    

در نهایت می توان گفت: مهم ترین اهداف دفاع نظامی در اندیشه­ی دفاعی امام خمینی(ره) را می توان دفع تجاوز دشمن، حفظ اسلام، دفاع از مرز جغرافیایی و تمامیت ارضی کشور، دفاع از استقلال و شرف ملت، تنبیه متجاوز و جبران خسارت و... ذکر کرد.

 

اهم منابع و مآخذ:

  1. قرآن مجید.
  2. امام خمینی(ره)، بیانات و رهنمودها
  3. امام خمینی(ره)، صحیفه امام(ره)
  4. جمشیدی، محمدحسین، مبانی اندیشه نظامی در اسلام، تهران: دانشگاه امام حسین(ع)، 1389.
  5. همان، مبانی و تاریخ اندیشه نظامی در ایران، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1380
  6. کیوان­حسینی، اصغر و درودی، مسعود، مقاله: رویکرد «دفاع همه جانبه» در چارچوب تفکر دفاعی امام - ره - شماره 66، بهار 1388
  7. مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، سیر تحول اندیشه های نظامی، تهران: ستاد فرماندهی کل قوا، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، 1395.
  8. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، نگرش موضوعي‌ به‌ وصيت‌نامه سياسي - الهي امام خمینی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1372
  9.